Trzej królowie przyszli ze Wschodu. Kacper ofiarował kadzidło, Melchior złoto, a Baltazar mirrę

Czytaj dalej
Fot. Filip Kowalkowski
Małgorzata Stempinska

Trzej królowie przyszli ze Wschodu. Kacper ofiarował kadzidło, Melchior złoto, a Baltazar mirrę

Małgorzata Stempinska

Choć uroczystość Objawienia Pańskiego obchodzimy od IV, to dopiero na przełomie XV i XVI wieku wykształcił się zwyczaj święcenia złota i kadzidła.

Hanna Łopatyńska, etnograf z Muzeum Etnograficznego w Toruniu, wyjaśnia, że jest to jedno z pierwszych świąt ustanowionych przez kościół. - Upamiętnia wydarzenia opisane w Ewangelii według św. Mateusza, gdzie czytamy, że Mędrcy „Weszli do domu i zobaczyli Dziecię z Matką Jego, Maryją; upadli na twarz i oddali Mu pokłon. I otworzywszy swe skarby, ofiarowali Mu dary: złoto, kadzidło i mirrę”. Ten dzień zamyka cykl świąteczny Bożego Narodzenia - mówi Hanna Łopatyńska.

Jak dawniej wyglądały obchody tego święta w kraju, a także w naszym regionie?

Na przełomie XV i XVI wieku wykształcił się zwyczaj święcenia złota i kadzidła. Kadzidło zastępowano paloną żywicą, a potem okadzano nią domostwa. Miało to chronić dom przed złymi mocami. Od XVIII wieku żywy jest zwyczaj święcenia w tym dniu kredy i pisanie nią na drzwiach „K+M+B” z datą bieżącego roku.

- Wbrew powszechnej interpretacji, litery nie odpowiadają imionom królów, ale stanowią spolszczony skrót łacińskiego zdania: „Christus Mansionem Benedicat” („Niech Chrystus błogosławi temu domowi”). Święcono też wodę, potocznie nazywaną “trzechkrólową” - zaznacza Hanna Łopatyńska.

Jak dodaje, w XIX wieku „złoto, kadzidło i mirrę” sprzedawano przed kościołami w czerwonych pudełeczkach: mirrę zastępowano żywicą świerkową wziętą z mrowiska, kadzidło - kawałkami bursztynu, a złotem były monety i obrączki. Tego dnia do kościelnych szopek wstawiano figury trzech mędrców.

Był to dzień spotkań rodzinnych i sąsiedzkich, poczęstunków i wręczania darów (głównie służbie i dzieciom). W bogatych domach szlacheckich i mieszczańskich, wzorem krajów zachodnich, bawiono się w wybory migdałowych króla i królowej (w tym celu wypiekano ciastka, w dwóch z nich ukryte były migdały, parą królewską zostawały osoby, które trafiły na ciastko z migdałem, tytuł obowiązywał przez cały karnawał).

Oprócz tych spotykanych przez cały czas Bożego Narodzenia, kolędowali także chłopcy przebrani za Mędrców ze Wschodu.

- Do tych dawnych pochodów przebierańców oraz widowisk jasełkowych nawiązują popularne od 2011 roku w całej Polsce Orszaki Trzech Króli - mówi Hanna Łopatyńska.

Przedmioty poświęcone w Trzech Króli miały wyjątkowe znaczenie w tradycji ludowej.

Kadzidło - poświęcone miało chronić przed wszelkim nieszczęściem. Ważnym zabiegiem było okadzenie 6 stycznia domu i całego obejścia wraz z żywym inwentarzem. Resztki kadzidła zawijano w białe płótno i przechowywano starannie przez cały rok. Było ono stosowane podczas leczenia różnych dolegliwości, zwłaszcza przy bólach gardła.

Złoto - w tym dniu święcono pierścionki, medaliki, pieniądze. Miały później przynosić szczęście i dostatek właścicielom.

Kreda - pisano nią znaki nie tylko na domach, ale i na oborach, aby zabezpieczyć bydło przed czarownicami. Znaczono nią głowy i wymiona krów, aby nikt mleka im nie odebrał.

Wodę, zwaną „trzechkrólową”, zanoszono w butelkach do domu. Woda postawiona na oknie podczas burzy miała chronić dom przed piorunami. Później przechowywana do wiosny chroniła przed nieszczęściami.

Małgorzata Stempinska

W swoich artykułach podejmuję tematykę dotyczącą turystyki, telekomunikacji, rynku pracy oraz gospodarki. Przygotowuję też artykuły do dodatku historycznego "Album bydgoski" oraz do miesięcznika dla prenumeratorów "Pasje". Historia Bydgoszczy mnie fascynuje. Uwielbiam słuchać wspomnień Czytelników - rodowitych bydgoszczan - oraz oglądać zdjęcia z ich domowych albumów. Staram się pomagać Czytelnikom interweniując w ich sprawach. Prywatnie kocham podróże - te bliższe i dalsze. Niestety, na razie ze względu na pandemię koronawirusa tylko palcem po mapie.

Dodaj pierwszy komentarz

Komentowanie artykułu dostępne jest tylko dla zalogowanych użytkowników, którzy mają do niego dostęp.
Zaloguj się

Polska Press Sp. z o.o. informuje, że wszystkie treści ukazujące się w serwisie podlegają ochronie. Dowiedz się więcej.

Jesteś zainteresowany kupnem treści? Dowiedz się więcej.

© 2000 - 2023 Polska Press Sp. z o.o.